Gotthold Ephraim Lessing (1729-1781)

Emilia Galotti
eine Tragödie in fünf Aufzügen

"Emilia Galotti" is een tragedie in vijf aktes, verschenen in 1772. Het is deels ontleend aan een verhaal van de historicus Livius, waarin een jonge onschuldige Romeinse, Virginius, door haar vader gedood werd, om haar uit de handen te houden van de toenaderingen van een heerser, Appius Claudius.

Eerste Akte

Het verhaal speelt zich af in een Italiaans vorstendom. Hettore Gonzaga, prins van Guastalla, ontvangt een brief van gravin Orsina. Zijn liefde voor de gravin is echter voorbij, en verbitterd laat hij de brief ongelezen liggen. Op dat moment meldt zich de schilder Conti, die zijn opdracht van een tijd geleden komt bezorgen. De prins herinnert zich niet eens meer wat de opdracht was en is onaangenaam verrast door een portret van gravin Orsina. Hij vindt dat de schilder de trots en hoogmoed van de gravin heeft verzacht en kan het schilderij eigenlijk niet erg meer waarderen. Maar Conti heeft nog een schilderij, een portret van ene Emilia Galotti. De prins is heel aangenaam hierdoor verrast. Hij vertelt hoe hij haar enkele weken geleden voor het eerst zag. Sindsdien is hij verliefd op haar, al weet ze hier nog niet van. Haar vader, Odoardo Galotti, kent hij ook, maar daarmee is hij niet bevriend, omdat die zich heftig verzette toen de prins zijn aanspraken op het gebied Sabionetta maakte. Enthousiast koopt de prins het schilderij.

De rechterhand van de prins, Markies Marinelli, vertelt dat gravin Orsina in de stad aangekomen is, maar dat interesseert de prins niet. Net zomin als dat Marinelli hem vertelt, dat ze treurig was vanwege de andere geliefde van de prins. Maar de prins zal, zo beklaagt hij zich, toch moeten trouwen met de prinses van Massa, uit staatsbelang, niet uit liefde. Als laatste nieuws vertelt Marinelli nog dat graaf Appiani gaat trouwen met een meisje van burgerlijke komaf. Na het huwelijk wil Appiani met haar wegtrekken, omdat hij zich dan vanwege het standsverschil toch al onmogelijk heeft gemaakt. De prins weet niet wat hij hoort, hij kan en wil het niet geloven als hem duidelijk wordt dat het om ene Emilia Galotti gaat, op wie al zijn hoop was gevestigd. Vanmiddag trouwen ze in stilte op het landgoed van Emilias vader. Marinelli weet een manier om dit te voorkomen en vraagt om vrije hand hierin. De prins stemt toe en moet volgens dit plan naar zijn lustslot in Dosalo gaan. Dat ligt namelijk op de route van het trouwgezelschap. Marinelli zal graaf Appiani vertellen, dat de prins hem als speciale afgezandt naar Massa wil sturen, vandaag nog. De dekmantel is dan het aanstaande huwelijk van de prins met de prinses van Massa.

De prins, weer alleen, is bang dat het verkeerd zal aflopen, dat Emilia hem toch nog zal ontglippen. Hij besluit niet alleen op Marinelli te vetrouwen en Emilia zelf op te zoeken. Elke ochtend immers gaat ze immers naar de mis. Gehaast wil hij zijn kabinet verlaten, als een kamerdienaar nog wat zaken wil komen afwikkelen. Ene Emilia Bruneschi is hij vanwege haar gelijkluidende voornaam wel gezind t.a.v. haar verzoekschrift, een doodsvonnis echter wil hij haastig ondertekenen. Maar de kamerdienaar schrikt van deze nonchalance en zegt snel dat hij het dokument kennelijk toch niet bij zich heeft.

Tweede Akte

Bij de Galottis thuis. De vader van Emilia, Odoardo, is er in een gesprek met zijn vrouw Claudia niet gerust op, dat alles rondom het huwelijk vandaag goed zal gaan. Hij was er zelf immers nooit een voorstander van geweest, dat Emilia hier in de stad dichtbij de slechte invloed van het hof opgevoed werd. Al had ze anders nooit de graaf leren kennen, voegt Claudia toe. Maar Odoardo is er zich van bewust, dat Appiana het door dit huwelijk helemaal met de prins zal verbruien. Ondertussen chanteert een handlanger van Marinelli iemand van het huispersoneel en verzamelt belangrijke informatie over de gang van zaken die dag. Odoardo schrikt als Claudia luchtig vertelt, dat de prins onlangs Emilia aansprak op een buitengewoon bewonderende manier. Net als Odoardo weer weg is stormt een verwarde Emilia binnen. Bij de mis kwam iemand achter haar zitten, die vertelde dat deze dag voor hem zijn grootste ongeluk betekende. Uit schaamte voor anderen durfde ze hem ook in de hal niet zomaar van zich af te schudden. Het bleek de prins te zijn. Claudia is blij, dat haar man dit alles niet gehoord heeft, die zou woedend geworden zijn. Ze verzoekt Emilia dit niet aan graaf Appiani te vertellen en bagatelliseert het voorval.

Markies Marinelli bezoekt Appiani en brengt het het verzoek over van de prins. Appiani laat zich echter niet overreden om het huwelijk uit te stellen, wat Marinelli ook probeert. Ze krijgen ruzie en Marinelli eist genoegdoening, maar wil vandaag geen duel en gaat ervandoor.

Derde Akte

De prins is teleurgesteld over het mislukken van het plan. De markies stelt voor, Emilia te ontvoeren, maar dat plan wordt op dat moment ook al uitgevoerd. Onder het mom van een overval wordt de stoet overvallen. Personeel van het slot schiet zogenaamd te hulp en tijdens een schijngevecht wordt Emilia "in veiligheid" gebracht op het lustslot van de prins. Marinelli informeert ondertussen op de achtergrond bij zijn handlanger Angelo, die vertelt, dat de graaf zeer waarschijnlijk dood is na een schotwond. Marinelli moppert dat Angelo ook vaker had mogen treffen, nu weet hij het nog niet zeker. De prins en Marinelli zien hoe Emilia en even later haar moeder het slot bereiken. Marinelli doet Emilia voorkomen dat de prins alles doet wat in zijn macht ligt, om het gezelschap op dit moment te helpen. De prins biedt zijn excuses aan voor zijn vreemde bezoek van die ochtend en probeert haar gerust te stellen over het lot van haar familie. Claudia, bereikt het slot en schrikt als ze daar markies Marinelli aantreft. Het laatste woord van de stervende graaf was "Marinelli" geweest. Het waren geen rovers die hen overvallen hebben, het waren huurmoordenaars, roept ze woedend. De toon waarop de graaf "Marinelli" zei, was veelzeggend geweest. Ze beschuldigt hem als het brein achter het complot.

Vierde Akte

In een zijkamer hoort de prins van Marinelli, dat de graaf dood is. Hij is ontzet en kwaad. Als hij dat vooraf geweten had... Marinelli wijst de beschuldigingen van de hand. Hij had de prins immers verteld dat bij zoiets ook wel eens iets fout kon gaan en bovendien had hij vrije hand gekregen hiervoor. Bovendien heeft hij nu geen genoegdoening kunnen krijgen van de graaf, dus ook hij had er belang bij dat de graaf bleef leven. De prins accepteert dat het om een noodlottig toeval ging, maar beseft, dat men hem ervan zal verdenken, deze moord in opdracht gegeven te hebben. Marinelli merkt op dat de prins deze verdenking juist over zich afgeroepen heeft, door diens ongelukkige bezoek aan Emilia in de kerk vanochtend.

Gravin Orsina bezoekt onverwachts het lustslot. De prins heeft geen zin haar te ontmoeten en verzoekt Marinelli haar af te schepen. Orsina laat zich niet afschepen en eist de prins te spreken. Als ze van Marinelli hoort dat de prins niet eens haar brief van vanochtend las, versterkt dit haar wantrouwen. Ze had hem immers gevraagd naar Dosalo te gaan, waar ze elkaar konden ontmoeten. Nu is de prins hier, maar wil haar niet spreken? De prins heeft alles meegehoor vanuit een aangrenzend kabinet en begroet haar. Snel zegt hij dat hij het druk heeft en verzoekt haar een andere keer te komen. Dan laat hij haar weer achter met Marinelli. Ze hoort hem verder uit over met wie de prins het dan nu druk heeft en betrapt Marinelli op een leugen over de graaf, die nog zou leven. Ze doorziet het spel meteen en roept het uit: De prins is een moordenaar! Net als ze wil vertrekken komt Odoardo Galotti binnen. Marinelli probeert Orsina te bewegen weg te gaan, maar ze weigert. Ze vertelt Odoardo alles wat ze weet. Hij is woedend en samen met Orsina zint hij op wraak. Ze voelt zich verlaten en beledigd door de prins en verbonden met het lot van Emilia, die hij ook maar weer voor korte tijd zal gebruiken. Ze geeft Odoardo de dolk mee, die ze zelf niet kan gebruiken, omdat de prins zich verborgen houdt.

Marinelli en de prins overleggen ondertussen koortsachtig hoe ze Emilia op het lustslot kunnen houden. Dat wordt moeilijk nu Odoardo haar wellicht persoonlijk komt ophalen en misschien meeneemt naar een gebied ver buiten het machtsbereik van de prins. In een gesprek met Marinelli en de prins hoort Odoardo dat Emilia hier zal moeten blijven in verband met het onderzoek naar de overval. Moeder, vader en dochter moeten wegens het verhoor zelfs gescheiden worden. In ieder geval moet Emilia een tijd bij kanzler Grimaldi inwonen. Verbitterd en cynisch doet Odoardo alsof hem geen gerechter lot had kunnen treffen, maar eist wel eerst zijn dochter te zien. Emila vertelt hem, dat ze zich nooit zal laten dwingen door de prins. Ze heeft maar één onschuld te verliezen, ze wil niet tenonder gaan in het huis van de zedenloze Grimaldi's. Ze daagt haar vader uit, haar te doden, nadat ze dit eerst zelf wilde proberen met de dolk. "Ooit was er een vader die zijn dochter voor de schande gered heeft, door haar neer te steken. Maar zulke vaders zijn er niet meer.", zegt ze. Op dat moment steekt haar vader haar dood. De prins en Marinelli komen binnen. Odoardo geeft zich over, met de cynische woorden: "Hier! Bevalt ze u nog steeds zo?". Hij verklaart gevangen genomen te willen worden en wil de prins als rechter om daarna ook de prins voor de rechter van ons allen berecht te zien . De prins heeft alles met ontzetting gevolgd en schuift de schuld op Marinelli, die hij eerst als een vriend beschouwde maar nu als een duivel ziet.