Vanwege de grote hoeveelheid bewaard gebleven werken en de hoge literaire kwaliteit ervan geldt deze periode als het eerste hoogtepunt van de Duitse literatuur. De taal waarin geschreven werd, heet het Middelhoogduits (Mittelhochdeutsch).

Ridderromans

Mede door de kruistochten, die bedoeld waren om het Heilige Land uit handen van de moslims te houden, komen de ridders in contact met verschillende culturen. In de literatuur is dat merkbaar door de ridderepen (het meervoud van "epos", een heldendicht) die gebaseerd zijn op de stof van de Keltische vorst Koning Arthur en zijn ridders van de ronde tafel. Een ander belangrijk voorbeeld was de Franse schrijver Chrétien de Troyes (tweede helft twaalfde eeuw) die prachtige verhalen schreef over o.a. Lancelot en Perceval.

Ridderepos

Belangrijke Duitse ridderepen waren 

• Parzival (1200-1210) van Wolfram von Eschenbach, 
• Tristan und Isolde (rond 1210) van Gottfried von Straßburg 
• Erec (rond 1190) van Hartmann von Aue.

Riddergevechten. Toen een bloedbad, nu een toeristische attractie in veel oude steden.

Duitse geschiedenis:  Meer info over wat er in Duitsland in deze tijd gebeurde. Klik hier voor achtergrondinformatie

 
In het Belgische Hasselt staat een standbeeld van Hendrik van Veldeke, zoals hij in het Nederlands heet.

Een bijzondere schrijver was Heinrich von Veldeke.

Deze rekent men ook wel tot de Nederlandse literatuur omdat hij uit de buurt van Maastricht stamt en zowel in varianten van het Nederlands als het Middelhoogduits schreef. 

Hij schreef onder andere de Eneas en de Servaaslegende.

Middeleeuwse afbeelding van de schrijver van Parzival, Wolfram von Eschenbach.

Parzival, van Wolfram von Eschenbach

Parzival is een ridder aan het hof van koning Artur (ook: Artus). Hij valt op door zijn grote moed. Hij beleeft vele avonturen en krijgt van een oude, wijze ridder de raad nooit te veel te vragen. Op zekere dag komt hij bij de graalburcht waar de heilige graal wordt bewaard. De graal is de schaal waarin het bloed van Jezus werd opgevangen, toen hij aan het kruis stierf. Ook is het de beker waar Jezus tijdens het laatste avondmaal uit dronk. Volgens een legende ontvangt de bezitter van de graal het hoogste geluk op aarde en in de hemel. Parzival is op de burcht onder de indruk van de processie met de graal. Hij wordt er opgenomen in de Tafelronde, de ronde tafel, waar de vijftig beste ridders uit het rijk van Artur aan mochten zitten.

De graalkoning Amfortas is ernstig ziek en hoewel Parzival ziet dat de koning zwaar lijdt, vraagt hij Amfortas niet naar de oorzaak van zijn lijden. Maar door openlijk medelijden te tonen, had Parzival Amfortas juist kunnen helpen en zou hij zelf de graalkoning zijn geworden. Parzival wordt daarom vervloekt door de vrouw Kundry, de graalbode. Daarop verliest hij zijn vertrouwen in God. Vele jaren later, gerijpt door vele ridderavonturen, komt Parzival bij zijn zeer vrome oom Trevrizent die hem weer vertouwen in God weet te geven. Parzival verzoent zich met God en hoort van Kundry, dat hij tot koning van de graal gekozen is. Hij gaat terug naar Amfortas. Hij laat zich dopen en hij trouwt. Zo vindt hij dan uiteindelijk na een lange en moeizame 'queeste' (zoektocht) het grote geluk.

De queeste, de zoektocht van de mens naar 'het goede, het schone en het ware' is sinds de oudheid regelmatig onderwerp van literatuur en filosofie. Denk bijvoorbeeld aan de omzwervingen van Odysseus, door Homerus als zoektocht van de mens naar zichzelf in de Odyssee verwoord. In onze tijd komt het motief van de queeste naar de graal op originele wijze ook heel duidelijk terug in thrillers als de Da Vinci Code van Dan Brown. Een bijzondere belangstelling voor dit thema, vooral in de vorm van de klassieke middeleeuwse vertellingen, had de componist Richard Wagner.

De bekendste minnezanger was Walther von der Vogelweide.  Meer informatie over de minnezang

Naast ridderromans en minnezang spelen ook politieke gedichten een rol in de hoofse literatuur. De grondlegger hiervan was Walther von der Vogelweide. In zijn gedichten en spreuken gaat het voornamelijk om de relatie tussen de keizer en de paus rond het jaar 1200. 

 

Beluister hier hoe dit in het Middelhoogduits geklonken zou kunnen hebben. Dit is een gezongen versie van dit gedicht door Peter Lips. Men neemt aan dat het als lied in de middeleeuwen ongeveer zo moet hebben geklonken. Ich saz ûf eime steine (1. Strophe) Ich saz ûf eime steine und dahte bein mit beine,  dar ûf satzt ich den ellenbogen;  ich hete in mîne hant gesmogen  daz kinne und ein mîn wange. dô dâhte ich mir vil ange,  wie man zer welte solte leben.  deheinen rât kond ich gegeben,  wie man driu dinc erwurbe,  der keines niht verdurbe. diu zwei sint êre und varnde guot,  daz dicke ein ander schaden tuot.  daz dritte ist gotes hulde,  der zweier übergulde.  die wolte ich gerne in einen schrîn: jâ leider desn mac niht gesîn,  daz guot und weltlich êre  und gotes hulde mêre  zesamene in ein herze komen.  stîg unde wege sint in benomen;  untriuwe ist in der sâze,  gewalt vert ûf der strâze,  fride unde reht sint sêre wunt.  diu driu enhabent geleites niht,  diu zwei enwerden ê gesunt. Vertaling in modern Duits (Eugen Thurnher, 1959): Ich saß auf einem Felsen, die Beine übereinandergeschlagen. Darauf stützte ich den Ellenbogen. In meine Hand hatte ich das Kinn und eine meiner Wangen geschmiegt. So überlegte ich mir angestrengt, wie man Erden leben solle. Ich wußte mir keinen Rat, wie man drei Dinge erwerben könne, ohne dab eines von ihnen verloren ginge. Die beiden ersten, die einander Eintrag tun, sind Ansehen und irdischer Besitz. Doch höher als der Wert der beiden, ist als drittes Gottes Huld. Sie alle wollte ich gern in einem Schrein. Aber leider, es ist unmöglich, dass Besitz, weltliches Ansehen und göttliche Gnade dazu in ein Herz zusammenkommen. Steg und Weg sind ihnen versperrt: Untreue lauert im Hinterhalt. Gewalttätigkeit kommt auf der Straße her. Frieden und Recht sind tödlich verletzt. Die drei haben keinen Schutz, wenn die zwei nicht vorher gesunden.

Walther von der Vogelweide

Meer over Walther von der Vogelweide vind je hier en ook hier

Boek
Bij deze website hoort een boek. Boek en website vullen elkaar volledig aan, maar kunnen ook los van elkaar gebruikt worden. Meer informatie en bestellen.