menu

De Duitse deling

In de eerste naoorlogse jaren bestuurden de geallieerden Duitsland, elk in hun eigen bezettingszone. Berlijn werd bestuurd door alle geallieerden samen. De opvattingen over hoe het nieuwe Duitsland er politiek en economisch uit moest zien liepen al snel uiteen. De conflicten verhardden tot de "Koude Oorlog", waarin twee machtsblokken tegenover elkaar stonden. Uiteindelijk zouden er twee Duitse staten op Duits grondgebied zouden ontstaan, gescheiden door een muur.


De geallieerde bezettingszones in Duitsland

De geallieerde bezettingssectoren in Berlijn

De Duitse kwestie & de Berlijnse muur

Zoals als bij het ontstaan van de grondwet duidelijk werd beschouwden West-Duitse politici de Bondsrepubliek als een overgangsperiode, op weg naar een Duitse hereniging van de beide Duitse staten op Duitse bodem.

 Wanneer en hoe die plaats zou vinden was niet duidelijk en de voortekenen wezen er op dat dit wel eens lang kon gaan duren. In elk geval beschouwde men zich als de enige legitieme opvolger van het Duitse rijk, mede op grond van het feit dat in West-Duitsland anders dan in Oost-Duitsland wŤl vrije verkiezingen plaatsvonden. Alleen als de DDR bereid was om vrije verkiezingen in heel Duitsland te organiseren was men tot besprekingen met Oost-Berlijn bereid. 

 

Tot die tijd moest volgens de opvatting van bondskanselier Adenauer en zijn aanhangers West-Duitsland een sterk land zijn, dat deel onlosmakelijk uitmaakte van een vastbesloten optredend West-Europa. Volgens de zogenaamde "Hallstein-doctrine", uit 1955 veroordeelde men landen die de DDR diplomatiek erkenden en beschouwde men een erkenning als een politiek onvriendelijke daad. Op die manier verhinderde West-Duitsland tot in de jaren '60 dat de DDR door landen buiten het Oostblok erkend werd en bevorderde zo de politieke isolatie van de DDR.  Volgens de oppositie verhinderde de consequente West-integratie en herbewapening van Adenauer juist de weg naar de Duitse eenheid.

In de DDR was tot 1955 de officiŽle politiek gericht op de hereniging van beide Duitslanden. Regelmatig werd de eenheid van Duitsland in de propaganda bezworen en trachtte men de tegenstander van de superioriteit van het communisme te overtuigen. Zelfs het volkslied bevatte de regel "Deutschland, einig Vaterland", waarom het vanaf de jaren '70 ook niet meer met tekst werd gezongen. In 1955 was echter ook de DDR definitief economisch, politiek en militair gebonden, op haar beurt aan het Oostblok. 

Stalins notitie

In maart 1952 kwam de Sowjet-Unie met een voorstel voor een vredesverdrag met Duitsland, de zogenaamde "Stalin-Note". Duitsland zou weer verenigd worden en een eigen leger mogen hebben. Als ruil daarvoor zou het neutraal moeten zijn en zouden alle geallieerde troepen het land binnen een jaar moeten verlaten. De westelijke geallieerden verklaarden echter dat voorafgaand aan een dergelijk verdrag eerst vrije en internationaal gecontroleerde verkiezingen in geheel Duits plaats zouden moeten vinden. Bovendien zou Duitsland niet neutraal moeten zijn. De Sowjet-Unie gaf aan hiermee slechts accoord te gaan als er eerst een gezamenlijke Duitse regering gevormd was. En Duitsland moest in hun ogen neutraal zijn. In september 1952 kwamen de discussies zonder resultaat tot hun einde. 


Konrad Adenauer (1876-1967) was een katholieke. streng conservatieve politicus uit het Rijnland. Hij was van 1917 tot 1933 burgemeester van Keulen en weigerde om met de Nazis samen te werken. Na zijn afzetting leefde hij tijdens de tweede wereldoorlog min of meer teruggetrokken, al wordt hij meerdere keren door de geheime politie, de Gestapo, opgepakt wegens vermeende contacten tot het verzet. 
In 1948 wordt hij tot voorzitter van de commissie benoemd, die een voorstel voor de nieuwe wetgeving moet doen. 
In vier kabinetten drukte hij tot 1963  met zijn consequente politiek van west-integratie, herbewapening en verzoening met Frankrijk een stempel op de beginjaren van de Bondsrepubliek. 
Adenauer bleef bij zijn standpunt dat eerst de west-integratie van Duitsland een feit moest zijn en dat er daarna pas over een hereniging gesproken kon worden. Tegenstanders verweten hem nog jaren daarna dat hij de laatste kans op hereniging van de beide Duitslanden daarmee verkwanseld had. 
De muur
13 augustus 1961 - Russische troepen bij de Brandenburger Tor, de poort die het symbool voor de Duitse deling werd.

In de nacht van zaterdag 12 op zondag 13 augustus 1961 keek de wereld toe hoe de Oost-Duitse politie en het leger de sectorgrenzen naar West-Berlijn afsloten. Eerst provisorisch met prikkeldraad en tankversperringen; in de dagen en weken daarop werd een muur gemetseld en was West-Berlijn hermetisch afgesloten van Oost-Berlijn en de DDR. Complete families werden van elkaar gescheiden, en duizenden werknemers konden niet meer naar hun werk in het andere deel van de stad.

De toegang tot de stad werd voor alle Oost-Berlijners en Oost-Duitsers onmogelijk gemaakt; West-Duitsers en West-Berlijners konden alleen nog via een beperkt aantal grensovergangen en over vastgestelde wegen, de "Transitstrecken" naar West-Duitsland reizen. Bezoeken vanuit West-Berlijn aan Oost-Duitsland en Oost-Berlijn waren niet meer mogelijk. 

Behalve de grens tussen de beide Duitslanden was nu ook West-Berlijn als laatste vluchtroute voor DDR-burgers afgesneden. In Berlijn werd het openbaar vervoer, maar ook stroom, gas, water, telefoon en riolering afgesneden.

 

De ontzetting in de wereld was ongekend toen men de film- en televisiebeelden zag van families die machteloos over de sectorgrenzen naar elkaar zwaaiden en van de laatste pogingen om over de grens te vluchten. 

Men was des te verontwaardigder omdat de Oost-Duitse partijleider Ulbricht nog kort daarvoor in een persconferentie gezegd had, dat niemand van plan was om een muur te bouwen. 

Het Oost-Duitse regime rechtvaardigde de actie met het verhaal dat Westerse agenten de DDR probeerden te saboteren en noemde de muur steevast de "antifaschistischer Schutzwall" [anti-fascistische beschermingswal]. Het benadrukken van het "anti-fascistische" was typisch voor de DDR-propaganda, die telkens benadrukte dat in West-Berlijn en West-Duitsland oud-nazis niet uit hun functies verwijderd werden en nog steeds hun "anti-communistische klopjacht" voort konden zetten.

28 jaar lang, tot 9 november 1989 zou de muur de beide Duitslanden scheiden. In die tijd werd hij omgevormd in een afschrikwekkend beveiligingssysteem bestaande uit wachttorens, bewegingsmelders, mijnenvelden, wachthonden en waar mogelijk een brede zandstrook, in het Westen bijgenaamd de "Todesstreifen", om een vrij schootsveld te kunnen hebben. Bijna 1000 mensen werden in die tijd gewond of kwamen om bij vluchtpogingen.


13 augustus 1961 - Deze oost-duitse militair liet nog snel een jongetje vluchten. Hij werd betrapt en weggeroepen. Het is onbekend wat er met hem gebeurd is.
wordt vervolgd..

naar de inhoudsopgave
home

vorige pagina | inhoud

© de geschiedenis van Duitsland is een project van www.duits.de
1997-2006