menu



Het ontstaan van het tweede rijk

In de 19e eeuw lijkt het er even op, dat de adel zijn macht zal verliezen. Maar de min of meer revolutionare krachten en de nationale beweging blijken niet sterk genoeg om "van onderen" tot een verenigd, vrij en democratisch Duitsland te komen. In plaats daarvan ontstaat het tweede Duitse keizerrijk "van boven af", onder leiding van Pruisen. De adellijke grootgrondbezitters moeten wat concessies doen, maar hebben nog steeds de touwtjes in handen...



Duitse bond
Noordduitse bond
Duitsland in 1871

staatsinrichting
keizerrijk

de Duitse Bond

Clemens Wenzel Lothar Fürst Metternich. Schilderij van T. Lawrence, ca 1820/25 (© Kunsthistorisches Museum, Wien).
Klemens Wenzel Fürst von Metternich (1773-1859), kanselier en minister van Buitenlandse zaken van Oostenrijk. 
Behalve om de liberale bewegingen gezamenlijk te bestrijden, was de Duitse bond vanuit het perspectief van Oostenrijk ook opgericht om een Duitse eenwording te voorkomen. Die zou immers de macht van Oostenrijk aantasten, of Oostenrijk er nu deel van zou uitmaken (een "Großdeutsche Lösung") of niet (een "kleindeutsche Lösung"). Bovendien zou een verenigd Pruisen met allerlei Duitse staten en Oostenrijk samen zo'n grote machtsfactor worden, dat dit het Europese evenwicht zou verstoren.

De overwinnaars uit de bevrijdingsoorlogen tegen Napoleon kwamen in 1814 en 1815 in Wenen bijeen. Tijdens het congres van Wenen besloten de Europese vorsten een nieuwe indeling van de diverse landen en hun grenzen. Doelstelling was een nieuw Europees machtsevenwicht en het voorkomen van revoluties.

De droom van velen, dat er nu eindelijk een vrij, verenigd  Duitsland zou ontstaan, bleef echter een droom. In plaats van het oude rijk ontstond onder voorzitterschap van de Oostenrijkse keizer en diens kanselier Metternich de Deutscher Bund. Dit was een los samenwerkingsverband van 37 zelfstandige Duitse staten, dat alle nationale bewegingen en liberale vrijheidsbewegingen de kop indrukte; een periode van "restauratie" brak aan. De pers werd (nog steeds) gecensureerd, de universiteiten gecontroleerd en politieke bewegingen verboden of beperkt. Er werd weliswaar een Bondsdag in Frankfurt opgericht met afgevaardigden, maar Pruisen en Oostenrijk maakten feitelijk samen de dienst uit in de Duitse bond.

vervolg: de nationale beweging


naar de inhoudsopgave
home

vorige pagina | inhoud

© de geschiedenis van Duitsland is een project van www.duits.de
1997-2006