humor
Boze tongen beweren dat Duitsers
geen, maar dan ook absoluut geen humor hebben. Dat is niet waar. Maar "humor in
Duitsland is een serieuze zaak" zeggen ze wel eens, oftewel: "In
puncto Humor, verstehen wir keinen Spaß." Het klopt aardig. Diezelfde
boze tongen beweren dat in Duitsland de zaken zo goed geregeld zijn, dat
er nooit misverstanden voorkomen. En er dus ook geen grapje aan te pas
hoeft te komen om een pijnlijke situatie te redden...
Hoe werkt
Duitse humor?
Voor
Duitsers is het dagelijks leven niet doorspekt met kleine
grapjes of ironische opmerkingen. In tegendeel. Het leven is immers een serieuze
zaak. Dan kun je ook wat zwaarder op de hand zijn...
En toch klopt dat beeld niet helemaal. Als mensen elkaar
langer en beter kennen is er voor humor volop plaats. Maar tegen
een onbekende onaangekondigd een grapje maken brengt menige Duitser van zijn
stuk.
Volgens de bekende Duitse talkmaster Alfred Biolek ontbreekt het de
Duitsers aan "sense of humour", de kunst zich zelf niet zo
serieus te nemen. Humor is in Duitsland een kwestie van afspraak:
"hier begint humor, daar eindigt het". Het zou immers maar een
rommeltje worden als iedereen maar een grapje gaat maken...
|
Loriot, artiestennaam voor Vicco von Bülow, is
door zijn tekeningen, films en sketches beroemd geworden. Het is een keurige,
intellectuele, bijna Britse humor, waarin hij vaak het lachwekkende van het dagelijkse leven laat inzien.
Hoewel Loriot en zijn humor inmiddels "op leeftijd" zijn, is hij toch nog erg
geliefd.
|
Engelsen als voorbeeld
Veel Duitsers zijn jaloers
op de Engelse "understatement"-humor en vinden het prachtig. Vooral de jongeren vinden John Cleese
("Fawlty Towers", "Ein Fisch namens Wanda") en Mister
Bean fantastisch. Amerikaanse
comedy doet het ook goed. Ik heb met duizenden joelende mensen in een open luchttheater
naar de "Blues Brothers" gekeken. Men deed vrolijk mee met de film: Bij de
ontploffingen gooide men zakjes meel; als het regende in de film werden de waterpistolen
getrokken; mensen hadden zich verkleed als "Blues Brother" enz. enz.
Zelfspot en zelfrelativering
Nederlanders komen graag bij een ander in de gunst door
zichzelf wat "omlaag te halen", zodat een ander zich beter kan
voelen. Voorbeeld: In een Nederlandse vakhandel voor doe-het-zelf
artikelen vraagt een klant: "Ik zoek een boormachine, maar ik heb
er eigenlijk geen verstand van." De Nederlandse verkoper kan zich
nu "expert" voelen en fijntjes uitleggen hoe het allemaal
werkt. In Duitsland zou de Duitse verkoper vreemd opkijken bij zo'n
vraag. Hij vraagt zich af waarom de klant zichzelf "omlaag
haalt" en onnodig zwak opstelt. Hij vermoedt dat dit wel eens een
héle domme klant zou kunnen zijn en zou waarschijnlijk reageren:
"Als u er geen verstand van heeft moet u er niet aan
beginnen."
Rudi Carell
Een van de bekendste Nederlanders in Duitsland was Rudi
Carell. Hij bracht sinds de jaren '70 van de vorige eeuw veel
humoristische programma's op de Duitse TV en werd er rijk en beroemd
mee. Veel Duitsers vinden de ironische stijl, "het
luchtige", van veel Nederlanders wel leuk. Maar natuurlijk ook een beetje eng. In
Nederland ben je nooit veilig voor een onverwacht grapje, hoor je ze denken.
|
 De
komiek Karl Valentin (1882-1948) trad in München op, meestal met
zijn bühnenpartner Liesl Karstadt. Hij werd bekend door zijn
intelligente, droge slapstick-humor, die een beetje aan Herman Finkers
doet denken. Het thema was vaak de onmacht van de "kleine man".
Hij leefde in een tijd waarin er voor die "kleine man" over het
algemeen maar weinig te lachen viel.
Valentin was
als mens een zwaarmoedig en rusteloos type, die overal een diepere
betekenis achter zocht. Maar in zijn omgang met mensen barstte hij van de
humor. Een voorbeeld: Bij het kopen van een hoed vroeg een verkoopster aan
wat voor model hij dacht. Hij antwoordde: "Hij moet van binnen hol
zijn".
Je kunt nu nog
steeds veel van hem zien en horen. Hij maakte veel vreemde voorwerpen voor
zijn programma en zijn sketches werden nog tijdens zijn leven verfilmd. In
München kun je het "Karl Valentin-Musäum" bezoeken. De entree
daarvoor bedraagt 299 Pfennige en 99-jarigen in begeleiding van hun ouders
hebben vrij entree! (En het toilet heet daar: Befreiungshalle.)
|
Cabaret
Het cabaret in Duitsland is regionaler van opzet, vaker politiek gericht en meer in cabaretgezelschappen te
vinden.
Het
Duitse politieke cabaret wordt nog volgens de oude tradities gemaakt: Politici krijgen het
zwaar te verduren door de aanvallen van beroemde cabaretgezelschappen als die
Distel, die Stachelschweine, die Leipziger Pfeffermühle, Wühlmäuse enz.
Ook in de tijd van DDR wist
men altijd weer "tussen de regels door" het nodige te zeggen.
|
Een aantal cabaretiers en comedy-sterren
-
Gerhard Polt heeft een rustig opgebouwde, maar dodelijke humor, en dat in een
sausje met Beierse tongval.
-
De klassieke cabaretier van
Duitsland is Dieter Hildebrandt, die ook wel als het democratische
geweten van Duitsland geldt.
-
Konrad Beikircher
Duikt diep in de psyche van de Rheinländer en wordt
niet moe om uit te leggen, dat het Rheinland toch eigenlijk wel het
middelpunt van de wereld is.
-
Matthias Deutschmann
Bittere satire op de geschiedenis van Duitsland, "geen wonder met mijn
achternaam", zegt hij zelf.
-
Hanns Dieter Hüsch,
"das schwarze Schaf vom Niederrhein", bekritiseert menigmaal de
rol van de katholieke kerk.
-
Mathias Richling
Snelspreker uit Schwaben, oftewel de deelstaat Baden-Württemberg.
Rüdiger Hoffmann, komiek, bekend geworden door
RTL-Samstagnacht. Berucht om zijn tergend langzame, tenenkrommende, naar een genadeloze
climax toewerkende tempo.
|
Comedy
De laatste jaren hebben de Duitsers de
comedy ontdekt. Melige humor en veel platte sketches doen het goed bij een
jong publiek. Het begon allemaal met het populaire programma
RTL-Samstagnacht. Andere commerciële zenders volgden.
Op
dit moment is Stefan Raab de vertegenwoordiger van top-humor onder
jongeren. In zijn programma TV-Total zet hij iedereen voor gek, en nu komt
er ook een TV-Total programmagids op de markt. Voor Duitsland deed hij in
2000 mee aan het Eurosongfestival met "Waddehaddeduddeda", een
parodie op de glitter en glamour van de discotijd.
|
Belgenmoppen en andere clichés
-
De Belgen van Duitsland zijn de Ostfriesen.
-
De Schwaben, bewoners van de
zuidelijke deelstaat Baden-Württemberg, worden altijd als de zuinigen -
maar ook ijverigen - zeg maar de
Schotten, afgeschilderd.
-
De Westfalen worden als ongezellige en koppige,
zuinige mensen gezien.
|
 |
Otto
Om Otto kom je niet heen. Deze Ostfriese heet
eigenlijk Otto Waalkes en is de bekendste komiek van Duitsland. Zijn humor heeft iets van
een stand-up comedian en doet ook denken aan André van Duin. Bekend zijn ook zijn films
en Ottifanten-strips. Maar ondanks zijn succesvolle Otto-films lijkt zijn
grote tijd echt
voorbij. |
Bronnen: o.a. interview met Alfred Biolek - Der Tagesspiegel
18.03.2001
TIP: Kijk ook eens in onze
rubriek Gek Duits?!
|
